Andrzej Mieczysław

Działalność wydawnicza Franciszka Ogończyka Żółtowskiego

Franciszek Żółtowski (1867-1943) był z zawodu krawcem, jego zakład mieścił się w Warszawie przy ul. Świętokrzyskiej 19.

Warszawski cech krawiecki był aktywny zarówno na polu gospodarczym, jak i pedagogicznym oraz kulturalnym, wspierał też działalność patriotyczną: wydawano "Gazetę Krawiecką" (1901- -1902), "Gazetę Krawiecką Damską" (od 1903) i "Gazetę Krawiecką Męzką" [!]; funkcjonowały kursy kształcenia czeladników - ich słuchaczem w latach 1880-1884 był pisarz Władysław Reymont (1867-1925); istniał teatr amatorski; działała Rada Gospodarcza Zgromadzenia Krawców (Franciszek był jej członkiem w roku 1903); krawcy publikowali też w "Gazecie Rzemieślniczej", "Gazecie Przemysłowo-Rzemieślniczej" i "Rzemieślniku Polskim".

Franciszek odgrywał czynną rolę w cechu, występował przeciwko "tandeciarzom" - rzemieślnikom działającym poza cechem, stosującym naganne metody konkurencji i niegwarantującym właściwego poziomu usług. Swoją działalność zawodową reklamował ogłoszeniami w prasie, informatorach, kalendarzach. Obok tematyki społeczno-zawodowej interesował się także teatrem, zamieszczał w prasie krótkie utwory sceniczne przeznaczone dla teatrzyków amatorskich. W latach 1894-1898 wydawał - i był zapewne autorem tekstów - serię kalendarzy "Krojczy Kalendarzyk humorystyczny na rok...". Zamieszczał tam, obok kalendarium, wiersze, ilustrowane dowcipy i ogłoszenia. Gdy zbliżało się odsłonięcie pomnika Adama Mickiewicza w setną rocznicę urodzin poety, uczcił to wydarzenie wydaniem własnym nakładem w 1898 roku broszury O Mickiewiczu i jego poezjach.

W 1906 Franciszek napisał i wydał publikację o innym charakterze: Monografię Rodu Żółtowskich. Była ona owocem jego zainteresowań historią własnej rodziny i chęcią stworzenia, jak pisał, "miłej rodowej pamiątki dla wszystkich tego szczepu Żółtowskich". Broszura liczyła czterdzieści jeden stron, zawierała apel o kultywowanie pamięci o przodkach, wiersze patriotyczne (Porażka pod Cecorą 1618 i Zwycięztwo [!] Polaków pod Chocimiem 1621) oraz informacje na temat członków rodziny, oparte na dokumentach metrykalnych i sądowych. Praca prezentuje interesującą, nieprofesjonalną próbę przedstawienia swego rodowodu przez autora ze środowiska rzemieślniczego.

Zainteresowania genealogiczne Franciszka miały charakter trwały. Poszukiwał nadal dokumentów, prowadził badania i pisał. W 1914 wydał w nowej, rozszerzonej formie Monografię Rodu Żółtowskich herbu Ogończyk (116 + 2 s.). Rozbudował znacznie bazę źródłową, czerpał informacje z archiwów, m. in. w Warszawie i Petersburgu, powoływał się na Okolskiego, Paprockiego, Żychlińskiego, Dunin-Borkowskiego i in. Zamieścił podobizny gen. Edwarda Żółtowskiego (1775-1842) oraz kopię drzewa genealogicznego Genealogia Domus Żółtowsciane, stemati Ogończyk wydanego przez Edmunda Marcelego Żółtowskiego (1812-1884) z Myszkowa. Monografia... została wznowiona w formie reprintu w 1993 w Skierniewicach przez Związek Rodu Żółtowskich. Notę bibliograficzną o Monografii... z 1914 zamieścił prof. Włodzimierz Dworzaczek wzestawieniach bibliograficznych polskich rodzin szlacheckich. (Genealogia, t. I, Warszawa 1959, s. 170)