Paweł Żółtowski i "Tarcza"

Działalność na Mazowszu i w stolicy

Do "Uprawy"¹ wprowadził mnie Leon Krzeczunowicz, którego poznałem za pośrednictwem Karola Tarnowskiego. O istnieniu tej organizacji powiedziała mi siostra Leona, Maria (Dzidzia) Krzeczunowicz, jeszcze w Krakowie przed jej wyjazdem na Węgry. Ona mnie skontaktowała z Karolem Tarnowskim. Leona Krzeczunowicza widziałem kilkakrotnie w Warszawie, gdzie pierwsze spotkanie miało miejsce w restauracji "Fregata" na ul. Mazowieckiej (wówczas Blumenstrasse). W Krakowie byłem w jego mieszkaniu na ul. Dolne Młyny, a raz pojechałem do niego do Sieciechowic, gdzie mieszkała jego żona. Raz spotkaliśmy się w Czaplach u Marii Popielowej (Bnińskiej). W Warszawie kontaktowałem się z Romanem Lasockim, u którego miało miejscespotkanie z gen. "Borem"-Komorowskim; przyjechał na nie z Krakowa Krzysztof Morstin, a z Klemensowa czy Zamościa Jan Zamoyski.

Popławski działał, o ile pamiętam, w powiecie garwolińskim, Konstanty Radziwiłł w powiecie pułtuskim, Izabela Edmundowa Radziwilłowa w łowickim. K. Radziwiłła rozstrzelali Niemcy w 1944 r. pod Zegrzem.

Prof. dr Felicjan Dembiński w Suchej pow. Węgrów prowadził działalność pokrewną "Uprawie", chociaż nie wiem, czy należał do tej organizacji. Między innymi pomagał przy uzyskaniu zwolnienia skazanej na śmierć [Teresy) Mycielskiej, córki Feliksa i Heleny z Dembińskich. Wybitną rolę w tej sprawie odegrał Pętkowski oraz - o ile wiem - Maurycy Potocki z Jabłonny.

Z "Uprawą" współdziałał w Warszawie Andrzej Potworowski z Kaliskiego.

Prof. Dembiński zatrudniał długi czas Żydów z Kałuszyna w swym majątku, chroniąc ich do czasu.

Nie pamiętam roku, kiedy dostałem polecenie przygotowania miejsca do lądowania czy też zrzutów na terenie Stawisk, co przy pomocy dzierżawcy tego majątku Jana Kamińskiego zostało dokonane. Czy lądowisko zostało wykorzystane - nie wiem?

Poza tym działalność "Uprawy" na terenie województwa warszawskiego polegała na pomocy aprowizacyjnej dla AK oraz przyjmowaniu na krótkie okresy urlopowe personelu (łączniczki itp...) pomocniczego.

M. Żółtowski, Tarcza Rolanda, Warszawa 1989, s. 126-127

---

¹ Uprawa, Tarcza, Opieka - tajna organizacja paramilitarna powstała jesienią 1941 r., wyłoniona ze Związku Ziemian. Zajmowała się zbiórką funduszów na rzecz AK, ukrywaniem i "przerzutem" "spalonych", zakupem oraz przewożeniem broni, tworzeniem punktów sanitarnych, szpitalnych i aptecznych, współpracą w dziedzinie wywiadu, a także kontrwywiadu z AK. Kierownictwo: Leon Krzeczunowicz "Ekspres", Roman Lasocki "Prezes", Leon Popławski, Andrzej Sapieha "Kodeński", Karol Tarnowski "Leliwa", Paweł Żółtowski "Ogończyk", Jan Zamoyski "Florian". (B. W.)